دستورالعمل نحوه نگهداری و امحاء نمونه­ ها

کد سند:
101
کد یکتا:
235
واحد سازمانی:
جداسازی و ارسال نمونه
فرآیند:
فرآیند قبل از انجام آزمایش
زمان ویرایش:
1395/01/24
ویرایش کننده:
مدیر ارشد آزمایشگاه
شماره بازنگری:
1.0
ضمیمه - مرجع:
توضیحات:

متن سند:

دستورالعمل نحوه نگهداری و امحاء نمونه­ ها

1-هدف: از تدوین این دستورالعمل حصول اطمینان از نحوه صحیح جداسازی نمونه های خون دریافتی از بخش نمونه گیری آزمایشگاه است به گونه ای که کیفیت لازم برای انجام آزمایش برروی نمونه در حد مطلوب حفظ گردد.

2- دامنه کاربرد:
این دستورالعمل جهت جداسازی انواع نمونه های خون دریافتی از بخش نمونه گیری آزمایشگاه جهت انجام آزمایش در بخش های هماتولوژی و انعقاد، الکتروفورز، بیوشیمی، ایمونولوژی و سرولوژی، هورمون و تشخیص مولکولی و PCR کاربرد دارد.
 
3- مراجع و منابع:
3-1- الزامات ابلاغ شده توسط آزمایشگاه مرجع سلامت
3-2- کتاب اصول مستندسازی و مستندات آزمایشگاه پزشکی- آزمایشگاه مرجع سلامت و انجمن آسیب شناسی ایران-1391
3-3- برخی از الزامات مربوط به نمونه، مندرج در بروشور کیت های مختلف
 
4- مسئولیت و اختیارات / صلاحیت و شایستگی کاربر:
4-1- مسئولیت تهیه این دستورالعمل بر عهده کمیته مستندسازی و آموزش آزمایشگاه می باشد.
4-2- مسئولیت تایید و تصویب این دستورالعمل بر عهده مسئول فنی آزمایشگاه می باشد.
4-3- مسئولیت نظارت بر حسن اجرای این دستورالعمل برعهده مسئول بخش جداسازی نمونه و سوپروایزر آزمایشگاه می باشد.
4-4- از آنجاییکه از این دستورالعمل در حوزه عملکردی بخش های جداسازی نمونه و بخش های فنی که لیست آن در صفحه اول دستورالعمل (محدوده توزیع مستندات و مدارک) ذکر گردیده است، استفاده می گردد لذا تمامی موارد مربوط به صلاحیت و شایستگی پرسنل بخش های مذکور می بایست رعایت گردد.
4-5- جهت حصول اطمینان از نحوه صحیح جداسازی نمونه ها ، قرائت کامل این دستورالعمل همراه با گذراندن دوره آموزشی به مدت یک هفته (جداسازی حداقل 5000 ویال نمونه ) تحت نظر مسئول جداسازی نمونه ها الزامی است.
4-6- صلاحیت پرسنل بخش جداسازی در نهایت می بایست مورد تأیید مسئول فنی آزمایشگاه قرار گیرد.
4-7- مسئولیت نگهداری این دستورالعمل بر عهده مسئول بخش جداسازی نمونه ها ومدیریت آزمایشگاه و مسئولین آن دسته از بخش های فنی که لیست آن ها در صفحه اول دستورالعمل (محدوده توزیع مستندات و مدارک) ذکر گردیده است و همچنین مسئول دفتر بهبود کیفیت و بهره وری است.
4-8- مسئولیت بازنگری و اعمال تغییر دراین دستورالعمل با رعایت مراجع و ضوابط استاندارد برعهده مسئول فنی آزمایشگاه (وکمیته مستند سازی وآموزش تحت نظرایشان) می باشد و هر یک از مسئولین و کاربران مرتبط می توانند پیشنهاد بازنگری و تغییر در دستورالعمل را بنمایند.
 
5- اقدامات وابسته :
5-1-     آگاهی از لیست کلی آزمایش های قابل پذیرش و نمونه گیری در آزمایشگاه براساس "Test List"
5-2-     آگاهی از دستورالعمل نمونه گیری و آشنایی با انواع ظروف مورد استفاده برای جمع آوری نمونه های خون
5-3-     آگاهی از انواع نمونه های مورد نیاز و شرایط مربوط به آن برای انجام هریک از آزمایش ها براساس "Test List"
5-4-     آگاهی از اصول ایمنی در آزمایشگاه و دستورالعمل مربوط به دفع پسماندهای عفونی
 
6- نمونه:
     ورودی فرایند جداسازی نمونه در بخش جداسازی نمونه های آزمایشگاه  فقط نمونه های خون می باشد و سایر نمونه ها نظیر  ادرار، مدفوع، مایع منی، ترشحات بدن و نمونه های سیتولوژی و پاتولوژی مستقیما به بخش های مربوطه منتقل می گردند.
 
7- تجهیزات و لوازم مورد نیاز:

7-1-  سانتریفیوژ
7-2- لوله های پلاستیکی شفاف و نو
7-3- درب لوله های پلاستیکی
7-4- سمپلر
7-5- سرسمپلر نو در سایزهای مختلف
7-6- اپلیکاتور پلاستیکی
7-7- چسب و لیبل و لوازم التحریر
7-8- راک پلاستیکی جهت انتقال نمونه ها
7-9- انواع مواد ضدعفونی جهت دست و سطوح آزمایشگاهی
7-10- ظروف مخصوص دفع وسایل آلوده از قبیل Safety Box و سطل زباله مخصوص زباله های عفونی
 
 8- نکات ایمنی:
علاوه بر رعایت اصول ایمنی در آزمایشگاه مندرج در آیین نامه ایمنی و بهداشت آزمایشگاه ، موارد ذیل نیز مورد توجه قرار گیرد :
8-1- به دلیل ارتباط مستقیم فرد با نمونه های خون موارد مربوط به پوشش آزمایشگاهی از قبیل روپوش، کفش، دستکش و عینک مخصوص در هنگام انجام عملیات جداسازی نمونه ها حتما مورد استفاده قرار گیرند.
8-2- سطح آنتی بادی علیه هپاتیت B درحدی باشد که ایمنی کامل برای فرد را تأمین نماید.
8-3- رعایت کامل اصول ایمنی مربوط به نحوه مقابله با ریزش مواد عفونی برروی سطوح
8-4- رعایت کامل اصول ایمنی مربوط به دفع زباله و پسماند عفونی
8-5- رعایت کامل اصول ایمنی مربوط به استفاده از سانتریفیوژ مندرج در همین دستورالعمل
 
9- شرح دستورالعمل:
9-1- دریافت ویال های مختلف حاوی خون از بخش نمونه گیری : این دریافت در غالب موارد از طریق انتقال لوله های خون توسط سیستم بالابر تعبیه شده در بخش نمونه گیری و در موارد جزئی ازطریق انتقال نمونه ها توسط پرسنل انجام می گردد.
9-2- جداسازی اولیه ویال های مختلف حاوی خون : در این مرحله ویال های مختلف برحسب نوع نمونه دریافتی از یکدیگر جدا می شوند که عبارتند از:
9-2-1-   ویال های هماتولوژی با درب بنفش
9-2-2- ویال های ESR با درب مشکی
9-2-3- ویال های انعقادی با درب آبی
9-2-4- ویال های هپارینه با درب سبز
9-2-5- ویال های لخته با درب طلایی رنگ
9-2-6- سایر ویال ها نظیر ویال شیشه ای مخصوص LE cell ویا ویال های متفرقه که معمولا از خارج آزمایشگاه دریافت می شوند.
9-3- کنترل اولیه ویال های مختلف حاوی خون : ویال های جدا شده در مرحله قبلی در این مرحله از نظر لیبل (درستی لیبل و مطابقت لیبل با نوع نمونه دریافتی) و برخی از خصوصیات ظاهری نظیر حجم و کیفیت نمونه اولیه مورد بررسی قرار می گیرد.
توجه: چنانچه حجم نمونه بسیار کم باشد قبل از هرگونه عملیات جداسازی، موضوع از طریق بخش نمونه گیری و بخش های فنی مرتبط پیگیری می گردد. در صورت غیرقابل قبول بودن نمونه ، موضوع در فرم عدم انطباق جزئی ثبت می گردد.
توجه: چنانچه کیفیت نمونه اولیه در حدمطلوب نباشد (مثلا وجود لخته در نمونه های دارای ضد انعقاد  و یا عدم رعایت نسبت میان خون با ضدانعقاد) موضوع از طریق بخش نمونه گیری و بخش های فنی مرتبط پیگیری می گردد. درصورت غیرقابل قبول بودن نمونه، موضوع در فرم عدم انطباق جزئی ثبت می گردد.
9-4- تفکیک نمونه های خون براساس نوع: انواع کلی نمونه های خون که در آزمایشگاه مورد استفاده قرار می گیرند عبارتنداز:
9-4-1- خون کامل برروی ضدانعقاد EDTA : پس از خونگیری (سرنگ یا وکیوتینر) درون لوله های حاوی ضدانعقاد EDTA ترجیحا از نوع دی پتاسیم K2 ، نمونه حدود 3 تا 5 دقیقه به آرامی برروی میکسر مخلوط شود و درصورت عدم وجود میکسر حداقل به میزان 8 تا 10 بار به آرامی سروته شود و سپس برای انجام آزمایش و یا نگهداری قبل از آزمایش به بخش مربوطه منتقل گردد.
 
1.5 – 2.0 mg EDTA (K2) / 1 ml WB : مقدار ضد انعقاد مورد نیاز
 
9-4-2- خون کامل برروی ضدانعقاد سیترات سدیم 3.8% : پس از خونگیری (سرنگ یا وکیوتینر) در ون لوله های حاوی ضد انعقاد سیترات سدیم با غلظت 3.8% ، نمونه حدود 3 تا 5 دقیقه به آرامی برروی میکسر مخصوص مخلوط شود و درصورت عدم وجود میکسر حداقل به میزان 8 تا 10 بار به آرامی سروته شود، و سپس برای انجام آزمایش و نگهداری قبل از آزمایش به بخش مربوطه منتقل گردد. این نمونه ها برای انجام تست ESR مورد استفاده قرار می گیرند.
 
1 part Sodium Citrate (3.8%) + 4 part WB : مقدار ضد انعقاد مورد نیاز
 
9-4-3- خون کامل برروی ضدانعقاد سیترات سدیم 3.2% : پس از خونگیری (سرنگ یا وکیوتینر) درون لوله های حاوی ضد انعقاد سیترات سدیم با غلظت 3.2% ، نمونه حدود 3 تا 5 دقیقه به آرامی برروی میکسر مخصوص مخلوط شود و درصورت عدم وجود میکسر حداقل به میزان 8 تا 10 بار به آرامی سروته شود و سپس به محض دریافت در بخش جداسازی به مدت 10 تا 15 دقیقه با دور 3000 – 3500 RPM سانتریفیوژ گردد.
این نمونه ها برای انجام تست های انعقادی مورد استفاده قرار می گیرند.
 
1 part Sodium Citrate (3.2%) + 9 part WB : مقدار ضد انعقاد مورد نیاز
 
9-4-4- خون کامل برروی ضدانعقاد فلوئوراید سدیم – اگزالات (یا فلوئوراید سدیم- EDTA) : پس از خونگیری (سرنگ یا وکیوتینر) درون لوله های حاوی ضد انعقاد مذکور ، نمونه حدود 3 تا 5 دقیقه به آرامی برروی میکسر مخصوص مخلوط شود و درصورت عدم وجود میکسر حداقل به میزان 8 تا 10 بار به آرامی سروته شود و سپس به محض دریافت در بخش جداسازی به مدت 10 تا 15 دقیقه با دور 3000 – 3500 RPM سانتریفیوژ گردد.
این نمونه ها برای انجام آزمایش گلوکز مورد استفاده قرار می گیرند.
9-4-5- خون کامل برروی ضدانعقاد سدیم هپارین: پس از خونگیری (سرنگ یا وکیوتینر) درون لوله های حاوی ضد انعقاد مذکور ، نمونه حدود 3 تا 5 دقیقه به آرامی برروی میکسر مخصوص مخلوط شود و درصورت عدم وجود میکسر حداقل به میزان 8 تا 10 بار به آرامی سروته شود، این نمونه ها معمولا برای انجام آزمایش های HLA و یا آزمایش شکنندگی گلبول های قرمز OF مورد استفاده قرار می گیرند و در این صورت نیازی به جداسازی و سانتریفیوژ ندارند. چنانچه این نمونه ها به منظور آزمایش های هورمونی دریافت گردند، در بخش جداسازی به مدت 10 تا 15 دقیقه با دور 3000 – 3500 RPM سانتریفیوژ می شوند.
9-4-6- خون کامل دفیبرینه: پس از خونگیری با سرنگ مقدار 5 تا 10 سی سی خون را داخل ظرف شیشه ای حاوی 15 تا 20 عدد پرل شیشه ای ریخته و پس از مخلوط کردن با پرل ها به مدت 20 تا 30 دقیقه آن را برروی روتاتور با دور           130-140 RPM قرار داده و یا به همین مدت و به صورت عدد 8 انگلیسی ظرف نمونه را برروی سطح صاف حرکت می دهیم. در این مدت رشته های فیبرین به دور پرل های شیشه ای جمع شده و باقیمانده خون به صورت غیرلخته جدا می شود.
این نمونه ها برای انجام آزمایش LE cell مورد استفاده قرار می گیرند.
9-4-7- نمونه سرم : پس از خونگیری (سرنگ یا وکیوتینر) درون لوله های حاوی فعال کننده انعقاد و همچنین ژل جداکننده، لوله را به آرامی یک بار سروته نمایید تا نمونه خون کاملا با  فعال کننده انعقاد مخلوط شود و سپس 15 تا 30 دقیقه به همین وضعیت در دمای اتاق (15 تا 25 درجه سانتیگراد) قرار دهید تا فرایند انعقاد و لخته شدن تکمیل گردد. سپس لوله ها را به مدت 10 تا 15 دقیقه با دور 2500 – 3000 RPM سانتریفیوژ نمایید. پس از سانتریفیوژ ، ژل در حدفاصل میان سرم و لخته قرار گرفته و جداسازی سرم با سهولت هرچه بیشتر امکان پذیر می گردد. نمونه های سرم برای انجام آزمایش و یا نگهداری قبل از آزمایش به بخش های مربوطه (معمولا بیوشیمی، ایمونولوژی و سرولوژی، هورمون ، تشخیص مولکولی و PCR و آلرژی) منتقل می گردند.
9-4-8- نمونه پلاسمای EDTA : همانند بند 9-4-1 عمل نموده و در انتها لوله را به مدت 10 تا 15 دقیقه با دور        3000 – 3500 RPM سانتریفیوژ می نماییم و سپس با استفاده از سرسمپلر نو پلاسما را از گلبول ها جدا کرده و داخل یک ویال پلاستیکی نو منتقل می نماییم.
این نمونه ها معمولا برای انجام آزمایش های بیوشیمی مورد استفاده قرار می گیرند.
 
10- نکات مهم:
10-1- جهت جداسازی نمونه ها همواره از لوازم پلاستیکی نو استفاده می شود.
10-2- در مورد نمونه های اورژانسی که دارای لیبل دایره ای آبی رنگ می باشند با حفظ شرایط، سعی شود تا نمونه ها با سرعت بیشتری در اختیار بخش های فنی قرار گیرد و در ضمن لیبل دایره ای آبی رنگ همراه با لیبل مشخصات نمونه برروی لوله منتقل شود.




 


ادامه دارد ...

فرهیخته آزمایشگاهی گرامی:

با سلام و درود

احتراما با تشکر از بازدید  شما از نسخه دموی نرم افزار استانداردسازی و کنترل کیفیت    NextLab 

معروض میدارد امکان رویت متن کامل مستندات فقط در لینک های زیر میسر است

و دسترسی به متن کامل سایر مستندات فقط در نسخه اصلی امکان پذیر است

دستورالعمل مدیریت پسماندها

دستورالعمل کاربری دستگاه سل کانتر

دستورالعمل روش انجام آزمایش CBC

شرح وظايف کارکنان نظافت، شستشو و استرلیزاسیون

روش اجرانی ممیزی داخلی

دستورالعمل آماده سازي و اطلاع رساني بيماران جهت نمونه گيري صحيح


با سپاس از بذل توجه شما


نرم افزار مستندات، استانداردسازی و کنترل کیفیت نِکست لَب [ www.NextLab.ir ]