دستورالعمل جمع آوری نمونه خون وریدی و مویرگی

کد سند:
13
کد یکتا:
85
واحد سازمانی:
نمونه گیری
فرآیند:
فرآیند قبل از انجام آزمایش
زمان ویرایش:
1395/01/24
ویرایش کننده:
مدیر ارشد آزمایشگاه
شماره بازنگری:
1.0
ضمیمه - مرجع:
توضیحات:

متن سند:
موضوع: دستورالعمل جمع آوری نمونه خون وریدی و مویرگی

قبل از بكارگيري اين دستورالعمل به موارد بيان شده در سند شماره 2 توجه نماييد.
 
- مقدمه
متغیرهای مختلفی نتایج آزمایش ها را تحت تاثیر قرار می دهند، که این امر حتی در صورت انجام صحیح و دقیق آزمایش در مرحله آنالیتیک (analytic) امکان پذیر می باشد. لذا شناسایی این متغیرها و به دنبال آن استاندارد نمودن روش های آزمایشگاهی جهت تفسیر صحیح و استفاده بهینه از داده های آزمایشگاهی ضروری می باشد.
گروهی از متغیرها که در مرحله قبل از آزمایش (pre analytic) می توانند برروی نتایج آزمایش موثر باشند، عبارتنداز: جمع آوری، جابجایی و نقل و انتقال نمونه، عوامل غیر بیولوژیک( نظیر خطا در شناسایی بیمار )، عوامل  بیولوژی( نظیر وضعیت بیمار در طی نمونه گیری و زمان نمونه گیری )، عوامل غیر فيزيولوژیک نظیر سن، فعالیت، در بستر بودن، نوع غذای مصرفی، مصرف الکل، سیکل ماهیانه، چاقی، داروهای ضد بارداری خوراکی، وضعیت قرار گرفتن بیمار، حاملگی، نژاد، جنس، سیگارکشیدن، زمان نمونه گیری و تغییرات دوره ای( ریتم سیر گادین )که موجب تغییر غلظت مواد طی 24 ساعت در خون می گردد.
از میان متغیرهای ذکرشده نحوه نمونه گیری، از عواملی است که مستقیماً بر روی نتایج آزمایش اثر داشته که با آموزش کارکنان مرتبط می توان بسیاری از خطاهای این مرحله را کاهش داد.
بدین منظور این دستورالعمل شامل روش استاندارد نمونه گیری وریدی و مویرگی جهت بیماران سرپایی و بستری با استفاده از منابع معتبر بین المللی و به منظور آموزش رده های مختلف ارائه کنندگان خدمات تشخیص – درمانی مانند کارکنان آزمایشگاه و پرستاران گردآوری و تهیه شده است.
                                              
تجهیزات لازم جهت اتاق نمونه برداری:
نمونه گیری باید در یک محل مجزا، تمیز و ساکت صورت گیرد. این اتاق باید مجهز به دستشویی بوده و در صورت عدم دسترسی به آب، باید محلول های تمیزکننده دست ها موجود باشد.
1-  صندلی نمونه برداری: باید دارای دسته قابل تنظیم باشد بطوری که بیمار بتواند در راحت ترین وضعیت جهت نمونه گیری روی صندلی بنشیند. همچنین باید دارای حفاظ ایمنی جهت جلوگیری از افتادن بیمار باشد.
2-   تخت معاینه
3-  سینی جمع آوری ویال های نمونه
4-  دستکش: می تواند از نوع لاتکس، وینیل یا نیتریل باشد. در صورت حساسیت نسبت به دستکش لاتکس، می توان از نوع نیتریل، پلی اتیلتن یا انواع دیگر و آنهایی که فاقد پودر هستند استفاده نمود. همچنین می توان از دستکش نخی در زیر دستکش لاتکس یا پلاستیکی استفاده نمود.
*دستکش در صورت آلودگی و یا در فواصل نمونه گیری ها باید تعویض گردد.
5-   سوزن  ( 19 – 23G )
6-    سرنگ یا نگه دارنده مخصوص   (holder)  جهت استفاده از لوله های خلاء     (evacuated tube)
7-  لانست یکبار مصرف
8-  انواع لوله های و ظروف در پیچ دار یا لوله های خلاء
9-  بازوبند       (tourniquet)
- نوع یکبار مصرف ترجیحاً غیر لاتکس
- دستگاه فشار خون، در صورت استفاده باید روی فشار 40mmhg تنظیم گردد.                 
- نوارهای پلاستیکی استاندارد با گيره یا قلاب قابل تغییر
  ( در صورت آلودگی بازوبند یا خون یا مایعات بدن باید دور ریخته شود)
10-  یخچال یا یخ  باید در دسترس باشد.
11-  ضد عفونی کننده ها:
- ایزوپروپیل یا اتیل الکل 70%
- محلول Povidone – iodine   1- 10% یا کلر هگزیدین گلوکونات جهت کشت خون
12- گاز پارچه ای درابعاد  cm 5×5 یا cm 5/7×5/7، استفاده از پنبه پیشنهاد نمی گردد. جهت پانسمان، باند و گاز نیزدر دسترس باشد.                      
 13-  ظروف مخصوص دفع سرسوزن های آلوده(Puncture Resistant Disposal Container)
14- وسیله گرم کننده موقع نمونه گیری جهت افزایش جریان خون )           (Warming device
15-  فهرست انواع آزمایش ها و درج مقدار خون لازم برای هر آزمایش و نوع لوله مورد استفاده
 
نمونه گیری وریدی
مراحل نمونه گیری
خون گیری صحیح نیاز به دانش و مهارت توأم دارد. جهت جمع آوری نمونه خون وریدی خون گیر کار آزموده باید مراحل زیر را پی گیری نماید.
1- انطباق مشخصات برگه درخواست آزمایش با مشخصات بیمار
  -  بیمار سرپایی: این امر باید با سوال و جواب از بیمار صورت گیرد.
 
2- اطمینان از رعایت رژیم غذایی پیش از نمونه گیری
بعضی از آزمایش  ها نیاز به ناشتا بودن و حذف بعضی مواد از رژیم غذایی قبل از خون گیری دارند. محدودیت غذایی و زمانی بر اساس نوع آزمایش متفاوت می باشد و این محدودیت ها جهت حصول نتایج صحیح آزمایش ضروری می باشد.
 
3- انتخاب وسایل مورد نیاز
براساس نوع آزمایش، و سرسوزن مناسب یا لوله خلاء انتخاب شود.
در صورت استفاده از سرنگ براساس نوع ورید انتخابی، محل ورید و حجم خون مورد نیاز، سرسوزن مناسب انتخاب شود و نوک آن در ابتدا از نظر باز بودن سوراخ ورود خون بازبینی شود. هم چنین پیستون سرنگ نیز جهت سهولت حرکت کنترل گردد.
نمونه گیر باید بر اساس نوع آزمایش، لوله مناسب از نظر اندازه و نوع ماده ضدانعقاد انتخاب نماید.
- بطور کلی توصیه می گردد به دلیل رعایت اصول ایمنی از سرنگ و سرسوزن استفاده نشود و لوله های خلاء جایگزین آن گردد.
       
4- استفاده از دستکش
نمونه گیر باید از دستکش استفاده نماید.
 
5- وضعیت بیمار هنگام نمونه گیری
بیمار بر روی صندلی نمونه گیری نشسته و با مشت کردن (به منظور برجسته شدن وریدها) دست خود را به صورت کشیده روی دسته صندلی نمونه برداری قرار می دهد به گونه ای که بازو تا مچ دست در یک خط مستقیم قرار گیرد. باید توجه داشت که بیمار نباید مشت خود را باز و بسته نماید زیرا باعث تغییر بعضی مواد در خون می شود.
در صورت استفاده از تخت، بیمار باید به پشت خوابیده و در صورت نیاز بالشتی زیر بازویی که نمونه از آن گرفته خواهد شد قرارمی گیرد. بیمار دست خود را کشیده بطوری که از شانه تا مچ در یک خط مستقیم قرار گیرد.
- در هنگام نمونه گیری بیمار نباید غذا، مایعات، آدامس يا ترمومتر (دماسنج) دردهان خود داشته باشد.
 
6-  بستن تورنیکه
به منظور افزایش پرشدن ورید از خون و برجسته شدن رگ مورد نظر، جهت تسهیل ورود خون به داخل سرنگ یا لوله های خلاء از بازوبند یا تورنیکه استفاده می شود (قابل ذکر است که در موادی نظیر اندازه گیری لاکتات خون نباید تورنیکه بسته شود). بازوبند باید 10- 5/7 سانتی متر بالای ناحیه نمونه گیری بسته شود و نباید بیش از یک دقیقه بر روی بازوی بیمار بسته بماند. در غیر این صورت توقف موضعی خون موجب تغلیظ خون و انتشار آن به داخل بافت ها گشته، که این امر سبب افزایش کاذب تمام ترکیبات پیوند شده با پروتئین و هماتوكریک مي گردد. در صورتی که بیمار مشکل پوستی داشته باشد بازوبند باید بر روی لباس بیمار يا گاز بسته شود بطوری که پوست او مورد فشار قرار نگیرد. در مواردی که وریدهای سطحی کاملاً مشخص نباشد می توان با ماساژ دادن از مچ تا آرنج بیمار و یا به کمک وسیله گرم کننده موضع نمونه گیری باعث اتساع وریدها گردید.
در صورت استفاده از دستگاه فشار خون، باید درجه آن روی 40میلیمتر جیوه تنظیم گردد.
در صورت عدم موفقیت در بار اول توصیه می گردد تورینکه باز شده و پس از 2دقیقه مجدداً بر روی بازوی بیمار بسته شود.
 
7- انتخاب ورید مناسب
اغلب موارد نمونه گیری از وریدهایCephalic , Median cubital صورت می گیرد. ( شکل 1)
البته وریدهای پشت دست نیز قابل قبول می باشند ولی وریدهای سطح داخلی مچ نباید مورد استفاده قرار گیرند.
ورید median cubital به دلیل سطحی بودن، درد کمتر و بهتر ثابت شدن در هنگام ورود سوزن و احتمال کمتر آسیب رسیدن به عصب (در صورت قرارگیری نادرست سوزن در رگ) ارجعیت دارد. به دلیل نزدیکی ورید بازیلیک به شریان براکیال و عصب مدین، فقط در صورت عدم دسترسی به سایر وریدها باید مورد استفاده قرار گیرد. وریدهای نواحی دیگر نظیر قوزک پا یا اندام تحتانی، بدون اجازه پزشک نباید مورد استفاده قرار گیرد (به دلیل احتمال ایجاد عوارضی نظیر فلبیت، ترومبوز، نکروز بافت......)
اگر در طی خون گیری مشکوک به نمونه گیری شریانی شدیم (به دلیل عبور شریان براکیال از ناحیه antecubital ) پس از خارج کردن سوزن، باید برای حداقل 5 دقیقه و تا بندآمدن خون ریزی روی موضع فشار مستقیم وارد گردد و سریعاً سوپروایزر یا مسئول فنی اطلاع داده شود.
به دلیل تفاوت محتوای مواد موجود در خون وریدی و شریانی، خون گیری شریانی فقط در موارد خاص نظیر بررسی اسید و باز، الکترولیت ها و بعضی متابولیت ها کاربرد دارد و به عنوان جایگزین خون گیری وریدی نباید منظور گردد. مگر در شرایط ویژه (بیمارانی که به هیچ وجه امکان نمونه گیری وریدی در آنها مقدورنباشد)، آن هم با نظارت پزشک.
در نهایت نمونه گیر باید با انتخاب مناسب ترین ورید، باعث راحتی بیمار گردیده و کمترین خطر آسیب رساندن به اعصاب و شریان ناحیه خون گیری را فراهم سازد.
قابل ذکر است که لمس ورید مورد نظر و تعیین مسیر آن توسط انگشت سبابه جهت تعیین محل خون گیری ضروری است. بر خلاف وریدها، شریان ها دارای نبض بوده دارای دیواره ضخیم و خاصیت ارتجاعی بیشتری می باشد. از وریدهای ترومبوزه که حالت ارتجاعی خود را از دست داده اند طنابی شکل شده و به راحتی می لغزند نباید خون گیری صورت گیرد.
* موارد زیر باید در انتخاب ورید مناسب در نظر گرفته شود:
- نواحی سوخته ی التیام یافته نباید انتخاب شوند.
- ماستکتومی: قبل از خون گیری از دستی که در طرف ماستکتومی شده قرار دارد حتماً باید با پزشک مشورت گردد (به دلیل خطر مشکلات ناشی از لنفواستاز)
- هماتوم: از ناحیه هماتوم (به دلیل ایجاد خطا در نتایج آزمایش) نباید نمونه گیری صورت گیرد.
در صورتی که ورید مناسب دیگری قابل دسترسی نباشد باید نمونه گیری از ناحیه ای دورتر از محل هماتوم صورت گیرد.
- تزریق وریدی (با تزریق خون و فرآورده های آن): ترجیحاً نمونه گیری نباید از بازویی که متصل به تزریق وریدی است صورت گیرد. (بهتر است از بازوی مقابل نمونه جمع آوری شود) در غیر این صورت از محلی دورتر از تزریق وریدی طبق مراحل زیر باید نمونه گیری صورت گیرد:
- باید حداقل برای دو دقیقه تزریق وریدی قطع گردد (با اطمینان کامل از قطع آن).
- جهت نمونه گیری، بازوبند باید در محلی دورتر از تزریق وریدی (زیر آن ناحیه) بسته شود (با ترجیح انتخاب ورید دیگر).
- دور ریختن 5 میلی لیتر ابتدای نمونه و پس از آن جمع آوری خون جهت لوله های مورد نیاز.
- باید محل نمونه گیری نسبت به تزریق وریدی و بازویی که از آن نمونه گیری صورت می گیرد در برگه درخواست آزمایش درج شود.
-کانولا، فیستولا، گرافت عروقی:
بازوی متصل به کانولا با مشورت پزشک و اجازه او قابل استفاده می باشد.
بازوی متصل به فیستول (جهت دیالیز) نباید به طور معمول جهت خون گیری مورد استفاده قرار گیرد. در صورت امکان باید از بازوی مقابل نمونه گیری صورت گیرد.
وجود لوله (lndwelling Line) یا (Vascular Access Device) VAD
- در صورت وجود هرگونه لوله یا VAD جهت تزریق دارو، مایعات،....... با در نظر گرفتن ملاحظات زیر نمونه گیری مجاز می باشد:
باید اطمینان از عدم نشت هوا (به منظور جلوگیری از ایجاد همولیز) در کلیه ملزومات جمع آوری خون صورت گیرد. در صورت امکان نباید از مسیری که قبلاً با هپارین شسته شده است، نمونه خون تهیه گردد (در صورت اجبار احتمال آلودگی با هپارین و رقیق شدن نمونه باید در نظر گرفته شود). جهت خون گیری، ابتدا مسیر با 5 میلی لیتر محلول سرم فیزیولوژی استریل شسته شده، 5 میلی لیتر ابتدای خون یا معادل 6 حجم فضای مرده (منظور از فضای مرده حجم خونی است که در داخل VAD می ماند) دور ریخته شود.
 
8- تمیز کردن محل نمونه گیری
ناحیه نمونه گیری به کمک گاز آغشته به ایزوپروپیل الکل یا اتیل الکل 70% به صورت حرکت دورانی از داخل به خارج تمیز می شود. پس از خشک شدن موضع در هوا به منظور جلوگیری از همولیز و کاهش ناشی از تماس نوک سوزن با الکل و پوست، نمونه گیری صورت می گیرد.
جهت کشت خون ضروری است دقت بیشتری جهت ضدعفونی کردن محل نمونه گیری صورت گیرد. کلر هگزیدین گلوکونات جهت نوزادان دو ماهه و بزرگتر و همچنین بزرگسالان دارای حساسیت نسبت به ید پیشنهاد می گردد. ابتدا موضع با الکل 70% تمیز شده سپس با محلول povidne – iodine 1- 10% یا کلرهگزیدین گلوکونات ضدعفونی شده و پس از خشک شدن مجدد، موضع با الکل جهت حذف ید و کلرهگزیدین تميز می گردد. به دنبال خون گیری درب شیشه های کشت خون نیز باید بر طبق دستورالعمل سازنده آن ضدعفونی گردد.
 
9- نمونه گیری
با زاویه 30 درجه یا کمتر در حالی که قسمت مورب نوک سوزن به سمت بالا است، سوزن لوله های خلاء (به همراه نگه دارنده) یا سرنگ باید وارد ورید شود.
- به محض رسیدن خون به داخل سرنگ یا لوله خلاء باید بازوبند باز گردد.
در صورت استفاده از لوله خلاء باید تمهیدات زیر صورت گیرد:
- باید حتی الامکان سوزن در رگ ثابت نگه داشته شده و اولین لوله با فشار به سوزن مرتبط شود.
- لوله ها باید تا خاتمه مکش پر از خون شوند. پس از وقفه جریان اولین لوله از سوزن جدا شده و لوله های بعدی به سوزن مرتبط می شوند.
- لوله های حاوی ماده ضدانعقاد و خون پس از پرشدن مخلوط شوند (10- 5 مرتبه سر و ته نمودن) و جهت جلوگیری از همولیز نباید لوله ها به شدت مخلوط گردند.
- در صورت عدم ورود خون به سرنگ یا لوله خلاء، سوزن را کمی جابجا نموده تا به درستی درون ورید قرار گیرد. جابجایی بیش از حد سوزن پیشنهاد نمی گردد، زیرا برای بیمار ناخوشایند و دردناک است. در بیشتر موارد نمونه گیری مجدد در محل زیر نمونه گیری اولیه یا از بازوی دیگر بیمار پیشنهاد می گردد.
در صورت عدم موفقیت بیش از دو بار بهتر است از نمونه گیر دیگری جهت خون گیری استفاده شود و در صورت نیاز پزشک را مطلع نمود.
پس از جاری شدن روان خون به داخل سرنگ یا لوله های خلاء باید مشت بیمار باز شود.
در پایان نمونه گیری سرسوزن به آرامی از رگ بیمار خارج گردیده و گاز تمیز با فشار کم بر روی موضع قرار داده می شود.
 
10- دفع سر سوزن
بدون گذاشتن درپوش سر سوزن باید توسط ظروف مخصوص، سر سوزن های آلوده از سرنگ جدا و دفع گردند. سپس نمونه خون به آرامی در ظروف مربوطه تخلیه شود.
 
11- تخلیه خون
نمونه هایی که در لوله های حاوی ضد انعقاد ریخته می شود باید بلافاصله و به آرامی 5 تا 10 با مخلوط شوند. در صورتی که نمونه در لوله بدون ماده ضد انعقاد ریخته می شود باید به آرامی در جدار داخلی لوله تخلیه گردد.
هنگامی که طی یکبار نمونه گیری، از لوله های  متعدد خلاء پلاستیکی یا شیشه ای جهت آزمایش های مختلف استفاده می شود، نمونه خون (به منظور جلوگیری از تداخل ضد انعقاد مختلف) باید بر طبق اولویت های زیر در لوله ها جمع آوری شود:
1-     لوله کشت خون
2-    لوله حاوی ضدانعقاد سیترات سدیم جهت آزمایش های انعقادی (درپوش آبی در لوله های خلاء)
3-    لوله حاوی ضدانعقاد سیترات سدیم جهت آزمایش  سدیمانتاسیون (درپوش مشکی و از نوع پلاستیکی و غیر خلاء)
4-     لوله جهت سرم (بدون ضدانعقاد) یا بدون فعال کننده لخته، یا بدون ژل (درپوش قرمز در لوله های خلاء و یا لوله های حاوی ژل جداکننده)
5-     لوله حاوی هپارین همراه یا بدون ژل جداکننده پلاسما (درپوش سبز یا درپوش سرمه ای در لوله های خلاء)
6-     لوله حاوی ضد انعقاد EDTA (درپوش بنفش در لوله های خلاء)
 ترتیب جمع آوری نمونه در لوله دوم وسوم با توجه به اثر فعال کننده های لخته یا ژل در لوله های پلاستیکی جمع آوری سرم با آزمون های انعقادی مطرح گردیده است. ولی در صورت استفاده از لوله های شیشه ای بدون افزودنی جمع آوری لوله می تواند قبل از لوله سیتراته قرار گیرد.
*در صورتی که از ست پروانه ای (یا اسکالپ وین) استفاده می گردد، جهت آزمون های انعقادی ابتدا می بایست قسمت اول نمونه در یک لوله (جهت حذف فضای مرده) تخلیه شده و نمونه مورد نیاز در لوله دیگری جمع آوری گردد.

12- اقدامات پس از نمونه گیری
پس از خاتمه نمونه گیری، باید موضع از نظر بند آمدن خون ریزی و یا به وجود آمدن هماتوم کنترل گردد. در صورتی که خون ریزی بیش از 5 دقیقه ادامه یابد، می بایست تا بند آمدن خون  بر روی گاز در محل نمونه گیری فشار وارد آورده، سپس روی آن بانداژ مجدد صورت گیرد و به بیمار توصیه شود برای مدت حداقل 15 دقیقه بانداژ را روی محل نگه داری کند. در صورت نیاز به سوپروایزر یا مسئول فنی نیز اطلاع داده شود.

13-  بر چسب گذاری نمونه
- بلافاصله پس از اتمام نمونه گیری باید بر چسب حاوی اطلاعات زیر بر روی لوله ها و ظروف حاوی نمونه خون بیمار الصاق گردد:
-  نام نام خانوادگی بیمار
-  شماره شناسایی
-  نوع آزمایش
 
نمونه گیری اطفال
-        جهت خون گیری از اطفال باید سر سوزن های ظریف (22 – 23g) یا همراه با ست پروانه ای (اسکالپ وین) استفاده گردد.
توجه: معمولاً در نمونه گیری از اطفال و نوزادان حجم خون کمتری گرفته می شود. بدین منظور در آزمایشگاه باید شیشه ها و لوله با حجم مناسب ضد انعقاد آماده گردد.
 
روش های جلوگیری از هماتوم:
-  تنها دیواره بالائی ورید باید سوراخ شود. در صورت عبور سر سوزن از جدار زیری رگ، خون به بافت اطراف نفوذ کرده سبب هماتوم در ناحیه می شود.
-  قبل از خارج ساختن سوزن حتماً باید بازوبند باز شود.
-  از وریدهای سطحی اصلی باید استفاده شود.
-  پس از نمونه گیری باید به محل بانداژ یا گاز نمونه گیری فشار اندکی وارد آید.
روش های جلوگیری از همولیز:
-  موضع نمونه گیری باید پس از ضد عفونی کردن در مجاورت هوای محیط خشک شود.
- بهتر است از سر سوزن با اندازه کوچک استفاده نشود.
-  از محل هماتوم نمونه گیری نشود.
-  باید سوزن کاملاً به سرنگ متصل باشد تا هیچ گونه حباب هوا هنگام نمونه گیری تشکیل نشود.
-  پیستون سرنگ باید به آرامی به عقب کشیده شود.
- نمونه هایی که در لوله های حاوی ماده ضد انعقاد ریخته می شود باید بلافاصله و به آرامی 5 تا 10 بار مخلوط شوند. در صورتی که نمونه در لوله بدون ماده ضد انعقاد ریخته می شود باید به آرامی به جدار داخلی لوله منتقل و تخلیه گردد.
 
موارد خاص
- بعضی از نمونه ها باید به دلیل درمان داروئی، نیاز به ناشتا بودن و با تغییرات طی روز (ریتم سیرکادیان) در فواصل زمانی مشخص گرفته شود و لذا نمونه گیر باید آگاهی لازم را در این خصوص داشته باشد. بطور مثال می توان از آزمایش های تحمل گلوکز (قند2 و 3 ساعته)، کورتیزول و ردیابی سطح داروئی نام برد.
- در ردیابی سطح داروئی، دوز دارو، زمان آخرین مصرف و زمان نمونه گیری باید ثبت گردد.
- در جمع آوری، انتقال و نگه داری نمونه ها جهت کشت خون باید الزامات زمان نمونه گیری و دما رعایت و درج گردد.
- عناصر کمیاب: جمع آوری خون جهت عناصر کمیاب باید در ظروف فاقد آهن صورت گیرد.
- نمونه های ایمونوهماتولوژی: برای جمع آوری خون جهت آزمایش های ایمونوهماتولوژی نباید از لوله های خلاء حاوی جداکننده ژل به منظور جمع آوری سرم یا پلاسما استفاده گردد.
-نمونه خون جهت بعضي آزمايش ها نظير اندازه گيري هموسیتین، ACTH، گاسترين، آمونياك، اسيد لاكتيك، كاتكولامين ها،‌ هورمون پاراتيروئيد و گازهاي خون بايد بلافاصله پس از جمع آوري در يخچال نگهداري شوند.
 
ملاحظات ایمنی
- کارکنان بخش نمونه گیری باید همیشه از روپوش (با دکمه های بسته) و دستکش به هنگام نمونه گیری و جابجایی نمونه بیماران استفاده نماید. دستکش می بایست در صورت آلودگی و یا در فواصل نمونه گیری تعويض شده و نباید شسته و مجدداً مورد استفاده قرار گیرد.
توصیه: دست ها در فواصل نمونه گیری به تناوب شسته شوند.
- به هیچ وجه نباید در پوش سر سوزن بوسیله دست روی آن قرار گیرد و از سرنگ جدا شود، هم چنین نمی بایست سر سوزن، قیچی، بریده خم یا شکسته شود.
- پسماندهای تیز، برنده و آلوده مانند سر سوزن ها، وسایل شیشه ای شکسته باید در ظرف ایمن Safety Box جمع آوری شده و زمانی که 4/3 ظرف پر شد، پس از اتوکلاو به طریقه بهداشتی دفع گردد.
-  در صورت آلودگی هر قسمت از اتاق نمونه گیری باید سریعاً با مواد ضدعفونی کننده مانند هیپوکلریت  سدیم با رقت 5 گرم در لیتر يا 5/0 گرم درصد و یا هرگونه محلول سفید کننده خانگی ( مشروط برداشتن کلر فعال 5 درصد) که به نسبت 10/1 رقیق شده باشد (10 درصد) ضد عفونی نمود.
لازم به ذکر است که محلول فوق برای هر بار استفاده به صورت تازه تهیه گردد.
-  در صورت بروز حوادث مخاطره انگیز نظیر فرو رفتن سوزن و یا هرگونه وسیله تیز و برنده، اقدامات زیر باید صورت گیرد:
-  خارج نمودن دستکش
- فشار بر روی موضع جهت خروج خون
-  شستن موضع با آب و صابون
- گزارش حادثه به مسئول ایمنی، مسئول فنی آزمایشگاه و تکمیل فرم ثبت، گزارش و پی گیری حوادث مخاطره انگیز
لوله های خلاء: این لوله ها که به فرم تجاری تهیه شده است و رنگ درپوش آنها بر اساس نوع کاربرد و ماده ضدانعقاد متفاوت می باشد.
انواع لوله های خلاء که در ایران نیز مورد استفاده قرار گیرند، در جدول زیر خلاصه شده است:
رنگ درپوش انواع افزودنی ضد انعقاد کاربرد
قرمز    --------    بیوشیمی- ایمونولوژی-سرولوژی-بانک خون
طلائی    دارای ژل جداکننده با ماده فعال کننده لخته    بیوشیمی- ایمونولوژی-سرولوژی-بانک خون
بنفش    نمک های EDTA    هماتولوژی- بانک خون
آبی روشن    سیترات سدیم    تست های انعقادی
سیاه    سیترات سدیم    ESR
سبز    سدیم هپارین- لیتیم هپارین    آمونیاک (با استفاده از سدیم يا لیتیم هپارین)
لیتیم (با استفاده از سدیم هپارین)
 
- ژل جداکننده حاوی یک ماده خنثی بوده که سبب تغییر موقتی ویسکوزیته خون در طی سانتریفوژ می شوند.
دانسیته این ژل ها سبب می شود که ما بین سلول و سرم یا پلاسما قرار گیرند.
قابل ذکر است که لوله های خلاء حاوی ضد انعقاد باید تا خاتمه مکش پر از خون شوند.
- رنگ درپوش این نوع لوله بر اساس کارخانه سازنده آن متغیر می باشد.
لوله های CBC حاوی ضدانعقاد اگر به طور تجاری تهیه گردند، باید حاوی برچسب یا اطلاعات زیر باشند:
-  نوع نمک EDTA، وزن یا حجم نمک مورد استفاده
-  حجم خون مورد نیاز
-  تاریخ انقضاء
-  شرایط نگهداری
 
نمونه گیری از طریق سوراخ کردن پوست Skin Puncture (خون گیری مویرگی)
Skin Puncture در اطفال و نوزادان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. زیرا خون گیری در این گروه با اشکالات زیادی همراه بوده و گاهاً نیز بدون نیاز به حجم زیاد بودن خون، خون گیری وریدی موجب خون زیاد از نوزاد شده که این امر در نوزادان نارس می تواند منجر به کم خونی نیز گردد، لذا نمونه گیری از طریق سوراخ کردن پوست ضرورت پیدا می کند. این نمونه گیری در موارد زیر در بزرگسالان نیز قابل اجرا است:
1- بیماران با سوختگی وسیع
2-بیماران مستعد به ترومبوز
3-بیماران مسن یا سایر بیمارانی که ورید های سطحی آنها قابل دسترسی نبوده یا بسیار شکننده است.
4-خون گیری جهت انجام آزمایش های سریع در منزل توسط خود بیمار (POCT)
قابل ذکر است که در صورتی که بیمار دهیدراته بوده یا به دلیل وارد آمدن شوک، گردش خون محیطی وی ضعیف باشد، ممکن است نمونه گیری غیر ممکن باشد.
باید توجه داشت که خون گرفته شده از طریق سوراخ کردن نسبت هایی از خون آرتریولی، مویرگی، ونولی، مایع بین بافتی و داخل سلولی است (نسبت خون سرخرگی بیشتر از سیاهرگی بوده که این نسبت با گرم نمودن موضع تا هفت برابر افزایش می یابد).
 
* نواحی مناسب جهت سوراخ کردن پوست و جمع آوری نمونه:
-  بند انتهای انگشتان دست
-  سطح داخلی و خارجی پاشنه پا (شکل2)

© در نوزادان کمتر از یک سال معمولاً خون گیری از پاشنه پا انجام می گیرد.
© در اطفال و بزرگسالان معمولاً از بند آخر انگشتان (انگشت سوم یا چهارم) خون گیری صورت می گیرد.
از نواحی زبر نباید خون گیری صورت گیرد:
1)   نرمه گوش
2)   ناحیه مرکزی پاشنه پا در نوزادان
3)   انگشتان (دست و پا) نوزادان و اطفال کمتر از یک سال
4)   نواحی متورم يا نواحی که قبلاً سوراخ شده اند ( به دلیل تجمع مایع بافتی)
 
نکات قابل توجه در نمونه گیری از نوزادان:
-        عمق سوراخ ایجاد شده نباید بیشتر از 2 میلی متر باشد.
-        نباید در انحنای خلفی پاشنه پا سوراخ ایجاد گردد.
-        در نواحی که قبلاً نمونه گیری شده نیز نباید مجدداً سوراخ ایجاد کرد (به دلیل احتمال آلودگی)
-        در نوزادان گریه های طولانی ممکن است غلظت بعضی از اجزای خون را تحت تاثیر قرار بدهد (نظیر تعداد لکوسیتوز و گازهای خون).
اگر ممکن باشد بهتر است پس از قطع گریه کودک نوزاد (با فاصله زمانی 30دقیقه) نمونه گیری انجام شود.
- نمونه گیری در ناحیه مرکز پاشنه پای نوزادان نباید انجام شود چون سبب صدمه به اعصاب، تاندون ها  و غضروف آن ناحیه می شود.
-از نوک انگشت نوزاد هم نباید نمونه گرفت، چون فاصله پوست تا استخوان بند آخر انگشتان نوزادان بین 2/2 – 2/1    میلی متر است و ممکن است در طی نمونه گیری، استخوان نیز آسیب ببیند و عفونت و گانگرن را در پی داشته باشد.
 
 
 

ادامه دارد ...

فرهیخته آزمایشگاهی گرامی:

با سلام و درود

احتراما با تشکر از بازدید  شما از نسخه دموی نرم افزار استانداردسازی و کنترل کیفیت    NextLab 

معروض میدارد امکان رویت متن کامل مستندات فقط در لینک های زیر میسر است

و دسترسی به متن کامل سایر مستندات فقط در نسخه اصلی امکان پذیر است

دستورالعمل مدیریت پسماندها

دستورالعمل کاربری دستگاه سل کانتر

دستورالعمل روش انجام آزمایش CBC

شرح وظايف کارکنان نظافت، شستشو و استرلیزاسیون

روش اجرانی ممیزی داخلی

دستورالعمل آماده سازي و اطلاع رساني بيماران جهت نمونه گيري صحيح


با سپاس از بذل توجه شما


نرم افزار مستندات، استانداردسازی و کنترل کیفیت نِکست لَب [ www.NextLab.ir ]