دستورالعمل روش انجام آزمایش CBC

کد سند:
490
کد یکتا:
118
واحد سازمانی:
هماتولوژی
فرآیند:
فرآیند انجام آزمایش
زمان ویرایش:
1395/01/24
ویرایش کننده:
مدیر ارشد آزمایشگاه
شماره بازنگری:
1.0
ضمیمه - مرجع:
توضیحات:

متن سند:
 
عنوان: دستورالعمل استاندارد ازمایش CBC بوسیله دستگاه Sysmex k1000

اقدامات وابسته:

  • اماده کردن ویال ها
  • اطمینان از داشتن ضد انعقاد(EDTA)
  • قرار دادن ویالهای حاوی خون تام بر روی Mixer
 
هدف:
ارزیابی گلبول های سفید قرمز و پلاکت ها
موارد کاربرد:

  • ارزیابی کم خونی لوسمی
  • واکنش به التهاب و عفونت
  • خصوصیات سلول های خونی
  • پلی سلیتمی
  • بیماری همولیتیک بیماران
  • پایش کموتراپی
 
   صلاحیت و شایستگی کاربر:

  • داشتن حداقل مدرک کاردانی علوم ازمایشگاهی
  • مهارت کار با Sysmex  و تفسیرنتایج
  • اموزش ایمنی و مستندسازی
نمونه:
  • حجم 2CC خون تام با ضدانعقاد
  • عدم همولیز و لخته در خون بیماران
  • نام شماره پذیرش و سن بیمار روی ان درج شده باشد.
 
تجهیزات مواد لوازم و اماده سازی های مورد نیاز قبل از انجام کار:

  • دستگاه Sysmex k1000
  • ویال های حاوی EDTA
  • محلول های دستگاه که شامل ایزوتون و لایز WBC و لایز HG
 
نکات ایمنی:

  • استفاده از دستکش در حین کار
  • استفاده از تنظیف و روپوش و ماسک
  • دقت شود در هنگام تعویض محلول ها محلول بر روی دستگاه ریخته نشود زیرا محلول های دستگاه  هادی جریان الکتریسیته هستند .
 مستندات(سوابق مورد نیاز جهت, ردیابی, نگهداری و شناسایی عملکرد):
  • Work list  روزانه دریافت میشود.
  • Log book
  • فرم تعمیر و کالیبراسیون دستگاه
  • چک لیست روزانه دستگاه
  • فرم سرویس هفتگی و ماهیانه دستگاه
کنترل کیفی قبل از انجام کار و حین کار:
  • اطلاع از نمونه گیری صحیح از بیماران
  • استفاده از ویال های مناسب
  • عدم همولیز و لخته در نمونه
  • چک کردن ظرف فاضلاب
  • چک کردن محلول ایزوتون
  • چک کردن محلول لایز HG
  • چک کردن محلول لایز WBC
  • چک کردن اتصالات و شیلنگ ها
  • چک کردن کمپرسور
  • چک کردن کاغذ پرینتر
 
مراحل اجرایی کار:
ابتدا دکمه جلو کمپرسور و سپس دکمه پهلو سمت راست دستگاه را ON میکنیم.اجازه میدهیم دستگاه بطور اتوماتیک عمل شستشو را انجام دهد(Auto Rins) بعد از اتمام شستشو پرینت کولتر از دستگاه خارج میشودجلوی تمام اندکس ها باید صفر یا ستاره باشد.بعداز اتمام شستشو و خروج کولتر واژهReady     روی صفحه دستگاه نمایان میشودو دستگاه اماده جهت دادن نمونه ها میباشد.برای دادن نمونه بصورت زیر عمل میکنیم:
A)درصورتیکه بخواهیم شماره نمونه با عددی غیر از یک شروع و ادامه یابد بطریق زیر عمل میکنیم.
 B) در حالیکه دستگاه امده است یعنی نوشته Ready      روی صفحه وجود دارد و چراغ سبز رنگ هم روشن است دکمه Enter را یکبار فشار دهید.

Sample   ID      NO      NO.1     .                                   
 
 
روی صفحه

Sample   ID      NO    NO.571                  
 

ظاهر خواهد شد.اکنون عدد دلخواه را وارد کنید مثلا 571  Enter
در این حالت اگر نمونه به دستگاه داده شود با همین شماره پرینت میشود.وبرای هر نمونه شماره پذیرش را نمونه را طبق دستور وارد کنید.
C)نمونه  هارا بمدت 3 دقیقه روی Mixerقرار دهیددر حالیکه دستگاه اماده و چراغ سبز رنگ سمت چپ ان روشن است ظرف نمونه را از پایین به بالا و در حالت عمودی زیرلوله مکنده قراردهید و میله فلزی پشتلوله مکنده راکه بروی ان Start نوشته شده است فشاردهید.
D)پس از چند لحظه همزمان با خاموش و روشن شدن چراغ سبز و صدای Beep ظرف نمونه را در حالت عمودی از زیر لوله مکنده برداشته و جدار خارجی لوله مکنده را تمیز کنید.
توجه:بعد از شنیدن صدایBeep حدود 6 ثانیه فرصت دارید که جدار خارجی مکنده را تمیز کنید در غیر اینصورت Rinse cup بطرف  بالا حرکت کرده و ممکن است باعث ریختن نمونه روی دستگاه و اسیب دیدگی دست شود.
E)از لحظه ورود نمونه به دستگاه بترتیب نوشته های زیر را خواهیم داشت:
1)Aspiration  2)Diluting   3)Counting   4)Rinsing
(F در مدت کمتر از یک دقیقه نتایج ازمایش روی کاغذ چاپ شده و دستگاه اماده پذیرش نمونه بعدی است.
خاموش کردن دستگاه در پایان کار روزانه(نوبتکاری)
قبل از اینکه دستگاه را خاموش کنید :

  • محلول شستشو (Clean 10%) را به دستگاه بدهید.
  •  بوسیله  دکمه  SELECTوارد برنامه های دستگاه شده و بوسیله عدد 2 که فلش محسوب میشود برروی حالت Auto Rins قرار گرفته و Enter میکنیم تا عمل شستشو اغاز شود
  • اعداد و ارقام Back ground value را بررسی میکنیم در صورت صفر بودن پارامترها دستگاه را خاموش میکنیم.
  محدودیت ها و عوامل مداخله گر در ازمایش:
  • استفاده از نمونه لخته شده
  • نمونه همولیز
  • رقیق شدن خون با مایعات داخل وریدی
  • اختلالات دستگاه
  • چک کردن مقادیر  محلولها با نمونه ها
محدوده رفرانس :
واحد رنج نرمال در مردان رنج نرمال در زنان پارامتر
106 µl × 4.23-9.07 3.98-10.04 WBC
% 34-67.9 34-71.1 NEUT%
% 21.8-53.1 19.3-51.7 LYMPH%
% 5.3-12.2 4.7-12.5 MONO%
% 0.8-7.0 0.7-5.8 EO%
% 0.2-1.2 0.1-1.2 BASO%
103 / µl × 1.78-5.38 1.56-6.13 NEUT#
103 / µl × 1.32-3.57 1.18-3.74 LYMPH#
103 / µl × 0.30-0.82 0.24-0.36 MONO#
103 / µl × 0.04-0.54 0.04-0.36 EO#
103 / µl × 0.0.1-0.08 0.01-0.08 BASO#
106 /µl× 4.63-6.08 3.93-5.22 RBC
g/d 13.7-17.5 11.2-15.7 HGB
% 40.1-51 34.1-44.9 Hct
Fl 79-92.2 79.4-94.8 MCV
Pg 25.7-32.2 25.6-32.2 MCH
g/dl 32.3-36.5 32.2-35.5 MCHC
% 11.6-14.4 11.7-14.5 RDW-CV
Fl 35.1-43.9 36.4-46.3 RDW-SD
103 / µl × 163-337 182-369 Plt
 
تفسیر(علل تکرار چگونگی و نحوه گزارش):
CBC به معنای شمارش تمام سلولهای خون محیطی ، تعیین درصد لکوسیت ها و تعیین تمام Index ها در ارتباط با سلول های خونی است. تعداد و شکل هریک از سلولهای خونی و سایر پارامترهای آن متاثر از شرایط فیزیولوژیک و پاتولوژیک بیماران است و به همین جهت این تست به عنوان یک آزمایش کاربردی مورد تایید پزشکان برای تشخیص بیماری موردتوجه قرار گرفته است.
Hb:هموگلوبین جزء اصلی گلبول قرمز است که در تبادل گازهای خونی نقش دارد.یک مولکول هموگلوبین از 2 جفت زنجیره ی پلی پپتیدی αوβ(گلوبین) و4 گروه پروستیک هِم، تشکیل شده است. هر هِم قابلیت ترکیب با یک مولکول اکسیژن یا دی اکسیدکربن را به صورت برگشت پذیر دارد.
HCT: هماتوکریت بخشی از CBC است که حجم توده ی RBC را نشان می دهد و درنتیجه به صورت درصدی از گلبول قرمز متراکم در حجمی از خون کامل بیان می گردد.
موارد کاهش: مادهی ضدانعقاد زیاد که سبب چروکیدگی گلبولها میشود،آنمی،لوسمی،هایپرتیروئیدیسم،سیروز کبدی و از دست دادن شدید خون.
موارد افزایش: پلی سایتمی ، فعالیت فیزیکی شدید، غلظت خون، افزایش ارتفاع، شوک و دهیدراسیون شدید.
MCV: میانگین حجم سلولی است.
با استفاده از MCV می توان گلبول های قرمز را از نظر حجم در 3 دسته جای داد: نرموسیت ، میکروسیت و ماکروسیت
موارد کاهش: آنمی های میکروسیتیک هیپوکروم ( آنمی فقر آهن، آنمی بیماری های مزمن و تالاسمی)، بعضی از هموگلوبینوپاتی ها.
موارد افزایش: آنمی مگالوبلاستیک، ماکروسیتوزهای غیر مگالوبلاستیک(آنمی آپلاستیک، هیپوتیروئیدیسم،بیماری کبدی، انمی های همولیتیک و...)، مصرف سیگار و الکل.
MCH: میانگین وزن هموگلوبین در گلبول قرمز
میزان هموگلوبین RBC تست مهمی در تشخیص و بررسی آنمی ها واختلالات دیگر است و براین اساس به 3 دسته: نرموکروم، هیپوکروم و هایپرکروم تقسیم می شوند.
موارد کاهش: آنمی های هیپوکروم میکروسیتیک(فقرآهن،آنمی بیماری های مزمن و تالاسمی)
موارد افزایش: آنمی مگالوبلاستیک، ماکروسیتوزهای غیر مگالوبلاستیک(آنمی آپلاستیک، هیپوتیروئیدیسم،بیماری کبدی، انمی های همولیتیک و...)، مصرف سیگار و الکل همچنین در ماکروگلوبولینمی والدنشتروم و مالتیپل میلوما نیز دیده می شود.
MCHC: غلظت هموگلوبین را در یک RBC نشان می دهد.
موارد کاهش: تالاسمی ماژور
موارد افزایش: اسفروسیتوزارثی و سایر آنمی های اسفروسیتیک
موارد طبیعی: هموگلوبینوپاتی هایی مثل تالاسمی مینور و آنمی داسی شکل و هموگلوبین C.
- شمارش افتراقی گلبول های سفید(WBC Ifferential Count) :
  • شمارش افتراقی لکوسیت های در گردش شامل 5 نوع سلول مختلف با عملکردهای خاص است که تعیین درصد و میزان هرکدام دارای اهمیت کلینیکی است. نوتروفیل ها(عملکرد در بیماری های میکروبی)، ائوزینوفیل ها(اختلالات آلرژیک و بیماری های انگلی)، بازوفیل ها( عفونت های انگلی) ، لنفوسیت ها( عفونت های ویروسی نظیر سرخک- سرخچه- مونونوکلئوز عفونی) و مونوسیت ها(در عفونت های مزمن).
  • شمارش افتراقی به صورت درصدی از کل لکوسیت هابیان می شود.شمارش مطلق هرکدام از لکوسیت ها برابر است با درصد بدست آمده × شمارش تام لکوسیت ها. ممکن است با وجود کم بودن تعداد تام لکوسیت ها ، درصد نوتروفیل طبیعی باشد اما شمارش مطلق آن کاهش داشته باشد.
پلاکت(Plt)  :
کوچکترین جزء خون هستند( حاصل تکه تکه شدن سیتوپلاسم مگاکاریوسیت ها)، سلولهای فاقد هسته، گرد یا بیضی شکل با ساختمان دیسکوئیدی هستند.طول عمر پلاکت ها 11-8 ساعت است.به طور نرمال 3/2 پلاکت ها در گردش خون و 3/1 در طحال یافت می شوند.
شمارش پلاکت ها برای ارزیابی اختلالات خونریزی دهنده که همراه با بیماری های کبدی ، ترومبوسیتوپنی ، اورمی و درمان با ضدانعقادها اتفاق می افتد مفید است.
موارد افزایش: افزایش Pct در اختلالات میلوپرولیفراتیو ، اختلالات التهابی ، آنمی( همولیتیک، هموراژیک و فقر آهن)، بیماری های بدخیم (کارسینوما،هوچکین و لنفوما) بعد از برداشتن طحال و جراحی دیده می شود.
موارد کاهش : در بیماری های ارثی ( سندروم ویزکوت آلدریچ، آنومالی می هگلین و...)، ایدز، ایمیون ترومبوسیتوپنیک پورپورا (ITP) ، لوپوس ارتراماتوس سیستمیک، آنمی آپلاستیک ایدیوپاتیک، آنمی مگالوپلاستیک،PNH و ...

RDW(RBC Distribution Width) :
دامنه ی پراکندگی حجمRBCها را به ما نشان می دهد. این انحراف معیار به صورت درصدی از میانگینCoefficient or Variation  معروف است.
  • RDW معیاری است برای آنیزوسیتوز
وقتی در جواب بیمار آنمی هیپوکروم میکروسیتیک داشته باشیم دو تشخیص افتراقی مطرح است:
  1. آنمی فقر آهن
  2. تالاسمی مینور
اگر RDW بالا باشد به نفع فقرآهن است و اگر پایین باشد به نفع تالاسمی مینور است.
PDW( PLT Distribution Width): معیاری برای یررسی سایز پلاکت ها است.
MPV( Mean PLT Volume): نشان دهنده ی حجم متوسط پلاکتها است. برای بررسی MPV همواره باید شمارش پلاکتی مدنظر باشد.




منابع:
کاتالوگ دستگاه
 
 


نرم افزار مستندات، استانداردسازی و کنترل کیفیت نِکست لَب [ www.NextLab.ir ]